Zespół Dworsko-Parkowy w Roskoszy - zabytkowa rezydencja niedaleko Białej Podlaskiej
Zespół Dworsko-Parkowy w Roskoszy jest jednym z najcenniejszych zabytkowych założeń rezydencjonalnych na terenie Południowego Podlasia. Położony w województwie lubelskim, w gminie Biała Podlaska, obiekt zachwyca harmonijnym połączeniem architektury późnoklasycystycznej, elementów neogotyckich oraz rozległego parku krajobrazowego. To miejsce warte odwiedzenia zarówno przez miłośników historii i zabytków, jak i osoby szukające spokojnego zakątka otoczonego starymi drzewami, alejami i stawami.
Historia Roskoszy sięga XVI wieku. Funkcjonował tu wówczas folwark związany ze wsią Hrud, który w 1573 roku został włączony do należącego do Radziwiłłów hrabstwa bialskiego. Reprezentacyjny charakter majątku zaczął kształtować się w drugiej połowie XVII wieku za sprawą Katarzyny z Sobieskich Radziwiłłowej, siostry króla Jana III Sobieskiego. Na przełomie XVII i XVIII wieku upowszechniła się również nazwa Roskosz, nawiązująca do walorów i urody tego miejsca.
Radziwiłłowie i początki rezydencji w Roskoszy
Ważną postacią w historii zespołu była Anna z Sanguszków Radziwiłłowa - mecenas sztuki i jedna z najbardziej wpływowych kobiet swojej epoki. Z jej inicjatywy w latach 1730-1731 architekt Marcin Wiśniewski wzniósł w Roskoszy drewniany dwór letni. Budynek był parterowy, przykryty czterospadowym dachem z gontu, a jego wnętrza zdobiły obrazy oraz flandryjskie tkaniny.
W tym okresie uporządkowano również otoczenie rezydencji. Powstał system kanałów, grobli i trzech stawów połączonych z pobliską rzeką. Elementy tego historycznego układu przestrzennego są widoczne do dziś. Drewniany dwór stopniowo jednak niszczał i pod koniec XVIII wieku już nie istniał.
Z Roskoszą wiąże się legenda o pobycie cara Piotra I Wielkiego. Według miejscowych przekazów władca miał spędzić tutaj kilka dni, polować w okolicznych lasach oraz pić wodę z parkowego źródła, nazywanego później „Źródełkiem Roskoszy”. Opowieść ta nie ma takiego potwierdzenia jak udokumentowane wydarzenia historyczne, lecz pozostaje interesującą częścią lokalnej tradycji.
XIX-wieczny dwór i park angielski
W 1807 roku książę Dominik Radziwiłł przekazał Roskosz Teodorowi Michałowskiemu i jego żonie Ludwice. Za czasów Michałowskich majątek przeżywał okres rozwoju. Po 1822 roku dawny barokowy ogród i zwierzyniec przekształcono w park krajobrazowy w stylu angielskim. Kompozycję oparto na swobodnie poprowadzonych alejach, rozległych wnętrzach parkowych, starodrzewie, stawach oraz osiach widokowych.
Około 1840 roku wzniesiono zachowany do dzisiaj murowany dwór oraz stajnię cugową. Autorstwo obu budowli przypisuje się Franciszkowi Jaszczołdowi, architektowi znanemu z realizacji na terenie Podlasia. Dwór powstał przede wszystkim w stylu późnoklasycystycznym, ale jego architekturę urozmaicają motywy neogotyckie. Szczególnie charakterystyczna jest elewacja wschodnia z ostrołukowymi otworami, sterczynami oraz dekoracyjnym szczytem.
Budynek został wzniesiony na planie prostokąta. Jest zasadniczo parterowy, lecz posiada piętrowe ryzality, czyli części wysunięte przed lico elewacji. Korpus przykrywa czterospadowy dach z lukarnami. W historycznych wnętrzach częściowo zachowały się dawne piece i dekoracje sztukatorskie. Uwagę zwraca także reprezentacyjny salon.
Nie mniej interesująca jest dawna stajnia cugowa z mieszkaniami dla masztalerzy. Eklektyczny budynek powstał na planie litery H i wyróżnia się malowniczą bryłą, bocznymi skrzydłami oraz smukłymi wieżyczkami. Dwór, stajnia i zabudowania gospodarcze tworzyły niegdyś rozbudowany zespół rezydencjonalno-folwarczny.
Kolejni właściciele i powojenne losy majątku
W 1842 roku Roskosz przeszła w ręce rodziny Łubieńskich, a w latach 70. XIX wieku stała się własnością Mielżyńskich. Pod koniec XIX stulecia dwór częściowo przebudowano według projektu Władysława Marconiego. W majątku powstały również gorzelnia, obory, magazyny i inne budynki gospodarcze.
Następnie dobra znalazły się w rękach rodziny Karskich, która pozostawała ich właścicielem do II wojny światowej. W 1915 roku dwór został uszkodzony, a później odbudowany. Po 1944 roku majątek przejął Skarb Państwa, a zabudowania przez wiele lat użytkowało Państwowe Gospodarstwo Rolne.
Nowy etap w historii Zespołu Dworsko-Parkowego w Roskoszy rozpoczął się pod koniec XX wieku. W 1999 roku obiekty wraz z parkiem przejęła Komenda Główna Ochotniczych Hufców Pracy. Po trwającym ponad dwa lata remoncie utworzono tu Europejskie Centrum Kształcenia i Wychowania OHP oraz ośrodek szkoleniowo-rekreacyjny. Odrestaurowany kompleks odzyskał reprezentacyjny wygląd i otrzymał nowe funkcje.
Park w Roskoszy - idealne miejsce na spokojny spacer
Jednym z największych atutów zespołu jest krajobrazowy park angielski. Jego kompozycję tworzą zabytkowa aleja dojazdowa, rozległe trawniki, zachowany starodrzew, stawy, kanały oraz promenada biegnąca w pobliżu rzeki. Od strony ogrodowej dworu rozciąga się reprezentacyjne wnętrze parkowe, natomiast we wschodniej części można podziwiać widoki w kierunku stawów.
Park szczególnie efektownie prezentuje się wiosną, latem i podczas jesiennego przebarwiania liści. Jest dobrym miejscem na spokojny spacer oraz poznawanie historii dawnych podlaskich rezydencji. Zabytkowa architektura otoczona zielenią tworzy również atrakcyjne tło fotograficzne.
Warto wiedzieć - informacje dla turysty
- Adres: Roskosz 23, 21-500 Biała Podlaska, województwo lubelskie.
- Położenie: zespół znajduje się pomiędzy Roskoszą a Ciciborem Dużym, przy trasie prowadzącej z Białej Podlaskiej w kierunku Konstantynowa.
- Dojazd: najwygodniejszy jest dojazd samochodem z Białej Podlaskiej. Obiekt leży poza centrum miasta.
- Charakter obiektu: zabytkowy kompleks pełni obecnie funkcje edukacyjne, szkoleniowe, noclegowe i rekreacyjne. Nie jest typowym muzeum z regularną trasą zwiedzania.
- Zwiedzanie: przed planowaną wizytą, szczególnie w przypadku grupy lub chęci wejścia do wnętrz, należy skontaktować się z administracją i potwierdzić aktualne zasady dostępności.
- Kontakt: Europejskie Centrum Kształcenia i Wychowania OHP w Roskoszy, telefon: 83 344 41 17, e-mail: sekretariat@ckiw-roskosz.ohp.pl.
- Czas wizyty: na spacer po terenie i obejrzenie najważniejszych elementów zespołu warto przeznaczyć około 45-90 minut.
- Co zobaczyć: późnoklasycystyczny dwór, neogotyckie detale elewacji, dawną stajnię cugową, aleję dojazdową, starodrzew, stawy i historyczny układ parku.
- Fotografowanie i wydarzenia: możliwość organizowania sesji, wydarzeń lub wejścia do użytkowanych budynków należy każdorazowo uzgodnić z zarządcą.
- Dla kogo: miejsce zainteresuje miłośników dworów, parków historycznych, architektury XIX wieku, dziejów Radziwiłłów oraz mniej znanych atrakcji województwa lubelskiego.
Zespół Dworsko-Parkowy w Roskoszy to ciekawa atrakcja w okolicach Białej Podlaskiej, w której historia dawnych rodów ziemiańskich spotyka się z pięknem podlaskiego krajobrazu. Odrestaurowany dwór, oryginalna stajnia cugowa i park angielski sprawiają, że Roskosz pozostaje miejscem wyjątkowym - spokojnym, pełnym zieleni i opowieści zapisanych w zabytkowej architekturze.
