Zespół Stacji Filtrów w Warszawie

Zespół Stacji Filtrów w Warszawie - zabytkowe Filtry Lindleya

Zespół Stacji Filtrów w Warszawie, powszechnie nazywany Filtrami Lindleya, jest jednym z najcenniejszych polskich zabytków techniki i architektury przemysłowej.

Stację uruchomiono w 1886 roku i do dziś pozostaje ona częścią warszawskiego systemu uzdatniania wody. Część XIX- i XX-wiecznych filtrów powolnych, zbiorników oraz dawnych osadników nadal pełni swoje pierwotne funkcje.

Dzięki temu Filtry są nie tylko zabytkiem, lecz także wyjątkowym przykładem historycznej infrastruktury technicznej wciąż wykorzystywanej przez współczesne miasto.

Co warto zobaczyć?

Kompleks wyróżniają monumentalne ceglane hale, podziemne zbiorniki, zabytkowe budynki techniczne, komponowana zieleń oraz charakterystyczna wieża ciśnień o wysokości około 40 metrów.

Najbardziej niezwykłe są wnętrza filtrów powolnych. Regularne rzędy kamiennych filarów podtrzymujących ceglane sklepienia tworzą przestrzeń przypominającą podziemną kryptę lub ogromną halę świątynną.

Warto zwrócić uwagę również na międzywojenny Zakład Filtrów Pospiesznych, w którym zachowały się historyczne elementy wyposażenia.

Historia Filtrów Lindleya

Budowa nowoczesnego systemu wodociągów i kanalizacji była jedną z najważniejszych inwestycji cywilizacyjnych XIX-wiecznej Warszawy.

Jej inicjatorem był Sokrates Starynkiewicz, pełniący obowiązki prezydenta miasta. W 1876 roku zawarto umowę z brytyjskim inżynierem Williamem Lindleyem, który opracował koncepcję nowoczesnego systemu wodociągowego i kanalizacyjnego.

Naczelnym inżynierem budowy został później jego najstarszy syn - William Heerlein Lindley, odpowiedzialny za szczegółowe rozwiązania techniczne i realizację przedsięwzięcia.

W 1886 roku uzdatniona woda ze Stacji Filtrów po raz pierwszy popłynęła do mieszkańców Warszawy.

Architektura przemysłowa

Filtry zaprojektowano nie tylko jako zakład techniczny, lecz jako starannie skomponowany zespół architektoniczny.

Ceglane elewacje otrzymały arkadowe okna, dekoracyjne gzymsy i starannie opracowane detale. Do budowy wykorzystywano również granit i piaskowiec.

Ważnym elementem projektu była zieleń. Nad podziemnymi zbiornikami urządzono trawniki, alejki i nasadzenia drzew, dzięki czemu znaczna część terenu przypomina dziś rozległy park.

Filtry powolne

Najstarsze filtry powolne należą do najbardziej wartościowych części kompleksu.

Woda oczyszczana jest w nich podczas bardzo powolnego przepływania przez warstwy materiału filtracyjnego. Technologia wymaga dużej powierzchni, ale pozwala skutecznie usuwać wiele zanieczyszczeń.

Warszawskie filtry powolne są wyjątkowe również dlatego, że część z nich nadal pracuje zgodnie ze swoim historycznym przeznaczeniem.

Według MPWiK jest to jedyny działający obecnie na świecie obiekt tego typu zaprojektowany przez Williama Lindleya.

Wieża ciśnień

Jedną z dominant kompleksu jest ceglana wieża ciśnień o wysokości około 40 metrów.

Pierwotnie była ważnym elementem systemu odpowiadającego za utrzymywanie odpowiedniego ciśnienia w miejskiej sieci wodociągowej.

Rozwój nowoczesnych pomp sprawił, że straciła znaczenie techniczne i w latach 30. XX wieku została wyłączona z eksploatacji.

Do dziś pozostaje jednak jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów całego założenia.

Zakład Filtrów Pospiesznych

Wraz ze wzrostem zapotrzebowania Warszawy na wodę konieczna była dalsza modernizacja systemu.

W 1933 roku uruchomiono Zakład Filtrów Pospiesznych, którego architektura reprezentuje okres międzywojenny i stylistykę art déco.

W jego wnętrzu zachowały się m.in. oryginalne marmurowe stoły operatorskie i historyczne zegary. Współczesne urządzenia sterujące zostały wkomponowane w zabytkowe wyposażenie, dzięki czemu pomieszczenie nadal zachowuje historyczny charakter.

Muzeum Wodociągów i Kanalizacji

W dawnych budynkach pompowni parowej i kotłowni przygotowano ekspozycję poświęconą historii warszawskich wodociągów i kanalizacji.

Prezentowane są tam dawne urządzenia, dokumenty, fotografie, modele oraz pamiątki związane z pracą przedsiębiorstwa.

Ekspozycja znajduje się jednak na terenie czynnego zakładu i nie funkcjonuje jako muzeum dostępne codziennie w stałych godzinach.

Pomnik Historii

W 2012 roku Zespół Stacji Filtrów Williama Lindleya został uznany za Pomnik Historii.

O jego wyjątkowej wartości decyduje kompletność historycznego założenia, zachowane budynki i urządzenia oraz ciągłość funkcji.

Filtry są przykładem infrastruktury zaprojektowanej ponad sto lat temu, która została dostosowana do współczesnych technologii bez utraty swojego zabytkowego charakteru.

Jak wygląda zwiedzanie?

Stacja Filtrów jest czynnym zakładem uzdatniania wody i elementem infrastruktury o szczególnym znaczeniu.

Nie można wejść na jej teren samodzielnie ani zwiedzać kompleksu podczas zwykłego spaceru.

W przeszłości MPWiK organizowało Dni Otwarte, Noc Muzeów oraz specjalne wycieczki, podczas których można było zobaczyć m.in. filtr powolny, wieżę ciśnień, Zakład Filtrów Pospiesznych i ekspozycję historyczną.

Aktualna możliwość stacjonarnego zwiedzania zależy od obowiązujących zasad bezpieczeństwa, dlatego przed planowaniem wizyty należy sprawdzić najnowsze komunikaty MPWiK.

Informacje praktyczne

Charakter obiektu: czynna stacja uzdatniania wody i Pomnik Historii.

Samodzielne zwiedzanie: nie jest możliwe.

Zwiedzanie wnętrz: odbywa się jedynie podczas oficjalnie organizowanych wydarzeń, jeżeli pozwalają na to aktualne zasady bezpieczeństwa.

Widok z zewnątrz: część zabytkowych budynków i wieżę ciśnień można zobaczyć z ulic otaczających teren Stacji Filtrów.

Atrakcje w pobliżu

Filtry znajdują się w centralnej części Warszawy, dlatego można połączyć ich oglądanie z poznawaniem Starej Ochoty i okolic placu Starynkiewicza.

Niedaleko znajdują się zabytkowe gmachy Politechniki Warszawskiej, Pole Mokotowskie oraz historyczna zabudowa ulic Filtrowej i Koszykowej.

Dlaczego warto zainteresować się Filtrami Lindleya?

Filtry Lindleya pokazują niezwykłe połączenie zabytkowej architektury z nadal działającą infrastrukturą miejską.

XIX-wieczne hale, podziemne filtry i wieża ciśnień przypominają o przełomie cywilizacyjnym, jaki dla Warszawy oznaczała budowa nowoczesnych wodociągów i kanalizacji.

Szczególna wartość tego miejsca polega na tym, że historyczne rozwiązania techniczne nie zostały jedynie zachowane jako muzealne eksponaty - część z nich nadal uczestniczy w uzdatnianiu wody dla współczesnej Warszawy.