Żuławska Kolej Dojazdowa: Wąskotorowa perła i techniczny zabytek Północy
Żuławska Kolej Dojazdowa (ŻKD) to unikatowy system kolei wąskotorowej (o prześwicie toru 750 mm), który stanowi jedną z najważniejszych pamiątek technicznych w północnej Polsce. Położona w malowniczym regionie Żuław Wiślanych, kolejka ta jest nie tylko środkiem transportu, ale przede wszystkim żywym muzeum na torach i topową atrakcją nad morzem w sezonie wakacyjnym.
Historia: Od transportu buraków do turystycznego hitu
Początki kolejki sięgają końca XIX wieku (1891 r.), kiedy to powstały pierwsze odcinki Gdańskiej Kolei Dojazdowej. Pierwotnie jej głównym zadaniem był transport płodów rolnych - głównie buraków cukrowych do cukrowni w Nowym Stawie - oraz przewóz mieszkańców między żuławskimi wsią. W okresie swojej świetności sieć liczyła ponad 300 kilometrów torów.
Po II wojnie światowej kolejka przeszła pod zarząd PKP, a po okresie kryzysu w latach 90. została uratowana przed likwidacją przez pasjonatów ze Stowarzyszenia Miłośników Kolei Nieużytkowanych (obecnie Pomorskie Towarzystwo Miłośników Kolei Żelaznych). Dziś, dzięki współpracy z samorządami, wąskotorówka na Żuławach przeżywa swój renesans, obsługując tysiące turystów rocznie na trasach łączących Nowy Dwór Gdański z nadmorskimi miejscowościami.
Trasy i tabor: Pociąg retro przez śluzy i lasy
Główny węzeł przesiadkowy znajduje się w Stepnicy, gdzie krzyżują się dwa główne szlaki kolejki:
- Linia Prawobrzeżna: Prowadzi z Nowego Dworu Gdańskiego do Stegny.
- Linia Nadmorska: Kursuje wzdłuż Mierzei Wiślanej na trasie Mikoszewo - Stegna - Sztutowo.
Podróż Żuławską Koleją Dojazdową to uczta dla zmysłów. Pociągi, w tym popularny pociąg retro Jantar, zestawione są z zabytkowych wagonów letnich (otwartych) oraz krytych wagonów osobowych z lat 50. i 60. XX wieku. Składy prowadzone są przez kultowe lokomotywy spalinowe serii Lxd2, a w wybrane dni przez dymiący parowóz, co stanowi niesamowitą gratkę dla dzieci i fotografów. Trasa wiedzie przez unikatowe tereny depresyjne, mosty obrotowe (jak ten w Rybinie) oraz gęste sosnowe lasy Mierzei Wiślanej.
Warto wiedzieć
1. Kiedy kursuje kolejka?
Żuławska Kolej Dojazdowa kursuje regularnie w sezonie letnim (od czerwca do końca sierpnia) oraz w wybrane weekendy majowe i wrześniowe.
- Pociągi rozkładowe: Odjeżdżają kilka razy dziennie.
- Pociągi specjalne: Kolejka organizuje przejazdy tematyczne, np. „Pociąg do Mikołaja" czy „Sylwester na wąskich torach".
2. Bilety i ceny
Bilety można nabyć u konduktora w pociągu (płatność gotówką lub kartą) oraz przez aplikacje mobilne.
- Dostępne są bilety jednorazowe, odcinkowe oraz rodzinne.
- Warto zapytać o ofertę „bilet całodniowy", która pozwala na wielokrotne przesiadanie się i zwiedzanie miejscowości na trasie (Mikoszewo, Jantar, Stegna, Sztutowo).
3. Jak zaplanować podróż?
Najpopularniejszym punktem startowym dla turystów wypoczywających nad morzem jest Stegna.
- Można stąd pojechać w stronę Sztutowa (gdzie znajduje się Muzeum Stutthof) lub w stronę Mikoszewa i ujścia Wisły.
- Podróż z Nowego Dworu Gdańskiego nad morze to świetna opcja na jednodniową wycieczkę „z lądu na plażę".
4. Udogodnienia (Rower i pies)
Żuławska Kolej Dojazdowa jest przyjazna dla aktywnych.
- Rowery: Pociągi posiadają specjalne wagony bagażowe do przewozu rowerów (za niewielką dopłatą). To idealny sposób na połączenie wycieczki kolejowej z przejazdem trasą EuroVelo 10/13.
- Zwierzęta: Przewóz psów jest dozwolony (wymagany bilet, smycz i kaganiec).
5. Atrakcje w pobliżu
Wizyta na ŻKD to doskonała okazja do odkrycia innych skarbów regionu:
- Muzeum Żuławskie w Nowym Dworze Gdańskim: Znajdujące się w zabytkowym spichlerzu (tzw. Żuławski Park Historyczny).
- Muzeum Stutthof w Sztutowie: Miejsce pamięci narodowej.
- Most obrotowy w Rybinie: Unikatowy zabytek inżynierii, który kolejka pokonuje na swojej trasie.
6. Fotografowanie
Najlepsze kadry kolejki można złapać na stacji w Stegnie podczas manewrów lokomotywy oraz na moście w Rybinie. Wagony letnie oferują doskonałą perspektywę do zdjęć panoramicznych żuławskich pól i kanałów.
Żuławska Kolej Dojazdowa to coś więcej niż transport - to powolna podróż („slow travel") w najlepszym wydaniu. Poczucie wiatru we włosach w otwartym wagonie i rytmiczny stukot kół to esencja wakacji. Jeśli szukasz najciekawszych atrakcji nad morzem, kolejka wąskotorowa musi znaleźć się w Twoim planie.
