Muzeum Zamkowe w Malborku

Zamek w Malborku - największy ceglany zamek świata

Zamek w Malborku jest monumentalnym gotyckim zespołem wznoszącym się nad Nogatem. Tworzą go Zamek Wysoki, Zamek Średni i rozległe Przedzamcze, połączone systemem murów, bram, mostów, fos i dziedzińców.

Warownia była klasztorem rycerskim, siedzibą wielkich mistrzów i stolicą państwa zakonu krzyżackiego, a od XV wieku również ważną twierdzą i rezydencją należącą do Królestwa Polskiego.

Dziś działa tu Muzeum Zamkowe w Malborku, a ogromny kompleks najlepiej zwiedzać bez pośpiechu.

Co warto zobaczyć?

Podczas pierwszej wizyty szczególnie warto zwrócić uwagę na:

• Zamek Wysoki z dziedzińcem i krużgankami,
• kościół Najświętszej Maryi Panny,
• kaplicę św. Anny,
• Pałac Wielkich Mistrzów,
• Letni Refektarz,
• Wielki Refektarz,
• gotyckie portale, sklepienia i posadzki,
• wystawy militariów i sztuki,
• kolekcję bursztynu,
• fosy, międzymurza i zamkowe dziedzińce.

Zamek Wysoki

Zamek Wysoki jest najstarszą częścią kompleksu. Powstał jako warowny klasztor przeznaczony dla braci zakonnych.

Cztery skrzydła otaczają wewnętrzny dziedziniec ze studnią, a komunikację pomiędzy najważniejszymi pomieszczeniami zapewniają krużganki.

Znajdowały się tutaj przestrzenie związane z religijnym i codziennym życiem konwentu - kościół, kapitularz, dormitorium, refektarz oraz pomieszczenia gospodarcze.

Kościół Najświętszej Maryi Panny

Kościół zamkowy był najważniejszą świątynią malborskiego konwentu.

Do jego najcenniejszych elementów należy Złota Brama - bogato dekorowany gotycki portal ze średniowiecznymi przedstawieniami figuralnymi.

Pod kościołem znajduje się kaplica św. Anny, która pełniła funkcję nekropolii wielkich mistrzów zakonu.

Świątynia została bardzo poważnie zniszczona podczas walk w 1945 roku, a następnie przez wiele lat odbudowywana. Odtworzono również monumentalną figurę Madonny znajdującą się na zewnętrznej elewacji kościoła.

Pałac Wielkich Mistrzów

Pałac Wielkich Mistrzów był reprezentacyjną siedzibą zwierzchnika zakonu i jednym z najważniejszych miejsc średniowiecznej dyplomacji w państwie krzyżackim.

Znajdowały się tutaj apartamenty, kancelaria, kaplica oraz pomieszczenia przeznaczone do przyjmowania ważnych gości.

Szczególne wrażenie robi Letni Refektarz, którego rozbudowane sklepienie wspiera się na jednym smukłym filarze.

Wielki Refektarz

Wielki Refektarz należał do największych reprezentacyjnych sal średniowiecznego zamku.

Wysokie wnętrze przykrywa sklepienie wsparte na smukłych kamiennych filarach. Pomieszczenie wykorzystywano podczas uczt, zgromadzeń i ważnych spotkań.

Interesującym rozwiązaniem był system ogrzewania wykorzystujący gorące powietrze przepływające kanałami pod posadzką.

Historia w skrócie

Budowę zamku rozpoczęto w drugiej połowie XIII wieku. Najstarszy był dzisiejszy Zamek Wysoki, będący warownym klasztorem zakonu krzyżackiego.

Przełom nastąpił w 1309 roku, kiedy wielki mistrz przeniósł do Malborka swoją siedzibę. Warownia została wtedy stolicą państwa zakonnego i rozpoczęła się jej wielka rozbudowa.

Powstały Zamek Średni z Pałacem Wielkich Mistrzów i Wielkim Refektarzem oraz rozległe gospodarcze Przedzamcze.

Malbork pod panowaniem polskim

Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku wojska Władysława Jagiełły oblegały zamek, ale nie zdołały go zdobyć.

Malbork przeszedł w polskie ręce dopiero podczas wojny trzynastoletniej. W 1457 roku zamek został przekazany królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi.

Przez kolejne stulecia pozostawał częścią Królestwa Polskiego. Pałac Wielkich Mistrzów wykorzystywano jako rezydencję królewską, a zamkiem zarządzali starostowie.

Sytuacja zmieniła się po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku, kiedy Malbork znalazł się pod panowaniem pruskim.

Zniszczenie i odbudowa

W XIX wieku rozpoczęto szeroko zakrojone prace restauratorskie, które odegrały ważną rolę w rozwoju europejskiej konserwacji zabytków.

Kolejne ogromne zniszczenia przyniosła II wojna światowa. Podczas walk w 1945 roku poważnie ucierpiały między innymi kościół, wieża i wschodnie części Zamku Wysokiego.

Po wojnie rozpoczęto wieloletnią odbudowę. Muzeum Zamkowe w Malborku powstało w 1961 roku, a prace konserwatorskie prowadzone są w kompleksie również współcześnie.

Muzealne zbiory

Zamek jest nie tylko zabytkiem architektury, lecz także dużym muzeum.

W kolekcjach można zobaczyć między innymi:

• militaria i dawne uzbrojenie,
• średniowieczną i nowożytną rzeźbę,
• numizmaty,
• ceramikę i zabytkowe kafle,
• meble i przedmioty rzemiosła artystycznego,
• witraże,
• wyroby z bursztynu.

Szczególnie znana jest bogata malborska kolekcja bursztynu.

Jak wygląda zwiedzanie?

Dla osób odwiedzających zamek po raz pierwszy najlepszym wyborem jest Trasa Historyczna.

Obejmuje dostępne części całego kompleksu oraz znajdujące się w nim wystawy. Zwiedzanie trwa około 3,5 godziny, dlatego z przerwami i spokojnym oglądaniem eksponatów na wizytę warto przeznaczyć nawet 4-5 godzin.

Trasę można przejść z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem.

Krótsza Trasa Spacerowa

Osoby dysponujące mniejszą ilością czasu mogą wybrać Trasę Spacerową.

Prowadzi ona między innymi przez:

• część Przedzamcza,
• przejazdy bramne,
• dziedzińce Zamku Średniego i Wysokiego,
• kaplicę św. Anny,
• tarasy i ogród Wielkich Mistrzów,
• fosy i międzymurza.

Trasa trwa około 1,5 godziny, ale nie obejmuje zamkowych komnat ani wystaw muzealnych.

Zamek w Malborku z dziećmi

Pełna Trasa Historyczna może być męcząca dla młodszych dzieci.

Muzeum przygotowało specjalną wersję audioprzewodnika dla rodzin, która skraca zwiedzanie i przedstawia historię w bardziej przystępnej formie.

Bramy, fosy, mosty, krużganki, zbroje i opowieści o rycerzach sprawiają, że Malbork może być atrakcyjnym miejscem również dla młodszych zwiedzających.

Wózek dziecięcy nie będzie jednak wygodny na wszystkich odcinkach ze względu na bruk, progi i schody.

Informacje praktyczne

Czas wizyty
Na pełną wizytę najlepiej zarezerwować co najmniej 3,5-4 godziny. Osoby chcące dokładnie obejrzeć wystawy powinny przeznaczyć na zamek nawet pół dnia.

Obuwie
Kompleks jest bardzo rozległy. Trasa obejmuje brukowane dziedzińce, schody, progi i nierówne nawierzchnie, dlatego warto założyć wygodne obuwie.

Dostępność
Historyczna architektura powoduje liczne bariery. Nie wszystkie pomieszczenia są dostępne dla osób poruszających się na wózkach, dlatego przed wizytą warto ustalić z muzeum możliwy zakres trasy.

Dostępne są między innymi audioprzewodniki z audiodeskrypcją oraz wersją w Polskim Języku Migowym.

Bilety
Zakres tras, ceny i godziny udostępniania zamku mogą zmieniać się sezonowo. Przy planowaniu wizyty warto sprawdzić aktualną ofertę muzeum i dostępność wybranej trasy.

UNESCO i Pomnik Historii

W 1994 roku zespół zamku krzyżackiego w Malborku został uznany za Pomnik Historii.

W 1997 roku zamek wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako wyjątkowy przykład gotyckiego, ceglanego zamku zakonu krzyżackiego oraz miejsce o szczególnym znaczeniu dla historii europejskiej konserwacji zabytków.

Atrakcje w pobliżu

Po zwiedzaniu warto zobaczyć:

• bulwar nad Nogatem,
• panoramę zamku z przeciwnego brzegu rzeki,
• Bramę Mariacką,
• Bramę Garncarską,
• kościół św. Jana Chrzciciela,
• historyczne fragmenty murów miejskich.

Dalszą wycieczkę śladami gotyckich warowni można kontynuować w stronę Sztumu, Kwidzyna lub Gniewu.

Dlaczego warto odwiedzić Zamek w Malborku?

Malbork pozwala poznać wiele stron średniowiecznego świata w jednym miejscu. Zamek Wysoki pokazuje życie zakonne, Zamek Średni - władzę i dyplomację wielkich mistrzów, a Przedzamcze - gospodarcze zaplecze ogromnej warowni.

Skala kompleksu, gotycka architektura, historyczne wnętrza i muzealne kolekcje sprawiają, że jest to miejsce, na którego zwiedzanie zdecydowanie warto przeznaczyć przynajmniej pół dnia.