Pałac w Waplewie Wielkim

Pałac w Waplewie Wielkim

Pałac w Waplewie Wielkim, znany również jako Pałac Sierakowskich, jest jedną z najciekawszych dawnych rezydencji ziemiańskich na Pomorzu. Otoczony rozległym parkiem budynek przez stulecia był siedzibą polskich rodów szlacheckich, a w XIX wieku stał się ważnym ośrodkiem kultury i polskości na terenach znajdujących się pod panowaniem pruskim. Obecnie mieści się tutaj Muzeum Tradycji Szlacheckiej, będące oddziałem Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Historia pałacu

Historia majątku sięga średniowiecza. W kolejnych stuleciach dobra należały między innymi do rodów Niemojewskich, Zawadzkich, Chełstowskich i Bagniewskich. W XVII wieku Jan Zawadzki wzniósł w Waplewie murowany dwór, którego fragmenty zostały włączone w późniejszą rezydencję.

W połowie XVIII wieku majątek przeszedł w ręce Sierakowskich herbu Ogończyk. Ród ten pozostawał związany z Waplewem aż do II wojny światowej. Kolejni właściciele rozbudowywali dwór, powiększali park i gromadzili dzieła sztuki, meble, książki oraz rodzinne pamiątki.

Największą przebudowę przeprowadzono w 1888 roku z inicjatywy Alfonsa Sierakowskiego. Skromniejsza rezydencja otrzymała wówczas bardziej reprezentacyjny charakter pałacowy. Rozbudowano część ogrodową, przebudowano wnętrza i uporządkowano otaczające budynek założenie parkowe.

Ośrodek polskiej kultury

W czasach zaborów Waplewo było ważnym ośrodkiem polskiego życia kulturalnego i patriotycznego. Sierakowscy traktowali swój dom nie tylko jako rodzinną siedzibę, lecz również jako miejsce spotkań artystów, pisarzy, naukowców i działaczy społecznych.

Wśród gości odwiedzających rezydencję wymieniani są między innymi Fryderyk Chopin, Józef Ignacy Kraszewski, Jan Matejko i Stefan Żeromski. Pałacowa kolekcja obejmowała obrazy europejskie, portrety rodzinne, rzeźby, meble gdańskie i holenderskie, porcelanę, militaria oraz przedmioty rzemiosła artystycznego.

Po II wojnie światowej majątek został przejęty przez państwo, a dawna kolekcja Sierakowskich uległa rozproszeniu. W budynkach działał między innymi Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej. W 2006 roku zespół pałacowo-parkowy przekazano Muzeum Narodowemu w Gdańsku, które utworzyło tutaj placówkę poświęconą kulturze polskiej szlachty i ziemiaństwa.

Architektura pałacu

Rezydencja łączy cechy tradycyjnego polskiego dworu i klasycystycznego pałacu. Od strony frontowej budynek ma stosunkowo skromną, parterową formę z centralnym ryzalitem i trójkątnym przyczółkiem.

Znacznie bardziej reprezentacyjna jest elewacja ogrodowa. Jej centralną część tworzy piętrowy korpus ozdobiony kolumnami, dużymi oknami i klasycystycznym naczółkiem. Do głównego budynku przylegają boczne skrzydła, przez co rezydencja ma plan zbliżony do litery C.

Co można zobaczyć?

W pałacu prezentowana jest stała wystawa odtwarzająca atmosferę ziemiańskiej rezydencji z przełomu XIX i XX wieku. Aranżację przygotowano na podstawie archiwalnych fotografii, wspomnień dawnych mieszkańców oraz zachowanych spisów wyposażenia.

Podczas zwiedzania można zobaczyć między innymi:

• reprezentacyjną sień z trofeami myśliwskimi,
• Pokój Bilardowy z dawnymi stolikami do gier,
• Salę Białą pełniącą funkcję głównego salonu,
• Salę Gdańską z zabytkowymi meblami i wyrobami miejscowych rzemieślników,
• Salonik Rogowy urządzony w stylu przełomu XVIII i XIX wieku,
• jadalnię z dawną porcelaną i portretami polskich władców,
• rodzinne portrety Sierakowskich,
• obrazy pochodzące z dawnej kolekcji waplewskiej.

Szczególnie interesująca jest Sala Gdańska. Zachował się w niej oryginalny strop z 1896 roku oraz XVII-wieczny kominek pochodzący z ratusza w Elblągu. W salach prezentowane są również porcelanowe zastawy z Miśni, Wiednia i Berlina oraz serwety ozdobione herbem Ogończyk.

Wystawa „Szlachcic w podróży”

W odrestaurowanym budynku dawnej wozowni działa wystawa poświęcona podróżom polskiej szlachty i ziemiaństwa. Została otwarta w lutym 2026 roku jako kolejny etap rewaloryzacji zespołu pałacowo-parkowego.

Na ekspozycji można zobaczyć:

• dawne powozy i sanie,
• siodła, uprzęże, uzdy i wodze,
• latarnie powozowe,
• kufry i nesesery podróżne,
• pudła na kapelusze,
• niewielkie meble przystosowane do przewożenia,
• akcesoria ułatwiające wielodniowe podróże.

Jedną z atrakcji jest powóz, do którego mogą wejść zwiedzający. Wśród najcenniejszych eksponatów znajdują się również XVIII-wieczne sanie pochodzące z Holandii.

Park pałacowy

Pałac otacza rozległy park krajobrazowy, którego początki sięgają XVIII wieku. Zachowały się w nim stare aleje, rozległe trawniki, stawy i drzewa pamiętające czasy rodziny Sierakowskich.

Jednym z najcenniejszych elementów założenia jest aleja lipowa związana z Kajetanem Sierakowskim, posłem na Sejm Czteroletni. W parku znajdują się również niewielkie mostki, polany widokowe oraz charakterystyczna altana nazywana chińską pagodą.

Informacje dla zwiedzających

Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli. W poniedziałki pozostaje zamknięte.

Godziny otwarcia:

• od czerwca do września - 11:00-18:00,
• od października do maja - 10:00-16:00.

Ceny biletów:

• bilet normalny - 20 zł,
• bilet ulgowy - 15 zł,
• dzieci i młodzież od 7. do 26. roku życia - 1 zł,
• bilet rodzinny lub przyjacielski - 12 zł od osoby,
• wtorek - bezpłatny dzień zwiedzania.

Godziny oraz ceny mogą zmieniać się podczas świąt, wydarzeń i prac muzealnych, dlatego przed przyjazdem warto sprawdzić aktualne komunikaty placówki.

Na obejrzenie wnętrz, wystawy w wozowni oraz spacer po parku warto przeznaczyć około 1,5-2 godzin.

Dlaczego warto odwiedzić?

Pałac w Waplewie Wielkim pozwala poznać codzienne życie polskiej szlachty i ziemiaństwa, a jednocześnie historię rodziny, która w okresie zaborów pielęgnowała polską kulturę i tradycję. Odtworzone wnętrza, rodzinne portrety, meble gdańskie oraz nowa wystawa w dawnej wozowni tworzą spójną opowieść o funkcjonowaniu dużego majątku ziemskiego.

To miejsce szczególnie interesujące dla miłośników zabytkowych rezydencji, dawnych wnętrz, historii Pomorza i polskiego ziemiaństwa. Spokojne otoczenie oraz rozległy park sprawiają, że obiekt dobrze nadaje się również na rodzinną, kilkugodzinną wycieczkę.