Podziemne Miasto Osówka

Podziemne Miasto Osówka - tajemnice projektu „Riese” w Górach Sowich

Podziemne Miasto Osówka to jeden z najważniejszych udostępnionych turystom kompleksów związanych z niemieckim projektem „Riese”, realizowanym podczas II wojny światowej w Górach Sowich. Wewnątrz góry zachowały się sztolnie, wysokie hale, surowe wyrobiska i fragmenty betonowych konstrukcji. Miejsce pokazuje skalę niedokończonego przedsięwzięcia III Rzeszy, ale przypomina również o więźniach zmuszanych do pracy przy jego budowie.

Najważniejsze informacje

Prace przy Osówce rozpoczęto w połowie 1943 roku jako część projektu „Riese”. Do końca wojny kompleksu nie ukończono, dlatego pod ziemią można zobaczyć różne etapy realizacji - od surowych korytarzy wykutych w skale po częściowo wybetonowane pomieszczenia i hale.

Przy budowie wykorzystywano więźniów systemu obozowego AL Riese, podporządkowanego KL Gross-Rosen. Historia kompleksu jest więc nierozerwalnie związana nie tylko z wojskowym przedsięwzięciem III Rzeszy, lecz także z nazistowskim systemem pracy przymusowej.

Co warto zobaczyć?

Największe wrażenie robią skaliste korytarze, wysokie podziemne hale oraz fragmenty betonowej obudowy, które pokazują, jak zaawansowane były prace w chwili zakończenia wojny.

Na powierzchni znajdują się również dwie charakterystyczne żelbetowe konstrukcje, umownie nazywane „Kasynem” i „Siłownią”. Pierwsza ma około 50 m długości i zachowała m.in. otwory okienne oraz elementy instalacyjne, druga jest masywnym blokiem betonowym ze zbiornikami i pomieszczeniami wewnętrznymi. Ich dokładne docelowe przeznaczenie pozostaje przedmiotem interpretacji.

Jak wygląda zwiedzanie?

Podziemia zwiedza się wyłącznie z przewodnikiem i w kaskach ochronnych.

Podstawowym wariantem jest trasa historyczna multimedialna, podczas której wykorzystuje się stałe oświetlenie, materiały archiwalne, wystawy i elementy multimedialne. Zwiedzanie trwa około godziny i nie wymaga obecnie wcześniejszej rezerwacji dla turystów indywidualnych.

Bardziej wymagającym wariantem jest „Powojenne historie - ekstremalna”, prowadzona przy świetle latarek. Obejmuje drewniane kładki i przeprawę łodzią, wymaga wcześniejszej rezerwacji i stanowi rozszerzenie podstawowej trasy.

Dostępna jest również trasa historyczna retro, na której główną część kompleksu poznaje się przy ograniczonym świetle latarek. Jej terminy są ograniczone i wymagają rezerwacji.

Historia w skrócie

„Riese”, czyli „Olbrzym”, był wielkim niemieckim przedsięwzięciem budowlanym realizowanym w Górach Sowich oraz w rejonie Zamku Książ w ostatnich latach II wojny światowej.

Dokładnego przeznaczenia wszystkich kompleksów nie udało się jednoznacznie ustalić. Wśród najczęściej wskazywanych funkcji pojawiają się plany budowy chronionej kwatery dla najwyższych władz III Rzeszy oraz obiektów związanych z przemysłem wojennym. Prace nie zostały ukończone, a zachowana dokumentacja nie pozwala rozstrzygnąć wszystkich kwestii.

Pewne są natomiast tragiczne losy ludzi pracujących przy inwestycji. System AL Riese obejmował 13 podobozów i szpital obozowy. Przeszło przez niego około 13 tys. więźniów żydowskich z różnych krajów Europy, a około 5 tys. zmarło.

Miejsce pamięci

Osówka nie powinna być przedstawiana wyłącznie jako „tajemnicze podziemia”. Jest również miejscem związanym z cierpieniem tysięcy więźniów.

Obiekt prowadzi Ścieżkę Pamięci - „Mroki historii. Losy więźniów Osówki”, która koncentruje się na ich codzienności, pracy i warunkach życia oraz wykorzystuje wystawę poświęconą obozom funkcjonującym przy budowie „Riese”.

Informacje praktyczne

Charakter obiektu: podziemny kompleks historyczny związany z projektem „Riese” i systemem obozowym AL Riese.

Zwiedzanie: wyłącznie z przewodnikiem; kask ochronny jest zapewniany w ramach biletu.

Trasa podstawowa: około 60 minut, obecnie bez konieczności rezerwacji dla turystów indywidualnych.

Dzieci: trasa historyczna od 5 lat, ekstremalna od 8 lat. Dzieci do 13. roku życia zwiedzają pod opieką osoby dorosłej.

Rezerwacja: wymagana m.in. na trasę ekstremalną i retro. Aktualne terminy warto sprawdzić przed przyjazdem.

Ubiór: w podziemiach jest chłodno i wilgotno, dlatego także latem potrzebna jest cieplejsza odzież i wygodne, pełne obuwie.

Dojazd: operator zaleca asfaltową trasę Głuszyca - Kolce - Sierpnica i ostrzega przed kierowaniem się niektórymi bocznymi trasami wskazywanymi przez nawigację.

Parking i toalety: znajdują się przy obiekcie; według aktualnych informacji operator nie pobiera za nie dodatkowej opłaty.

Atrakcje w pobliżu

Osówkę warto połączyć z innymi udostępnionymi częściami projektu „Riese”. Dobrym uzupełnieniem są Kompleks Włodarz oraz Sztolnie Walimskie - kompleks Rzeczka. Każdy z tych obiektów pokazuje inny stopień zaawansowania prac i pozwala lepiej zrozumieć skalę całego przedsięwzięcia.

Podziemne Miasto Osówka warto odwiedzić przede wszystkim dlatego, że zachowało surowy charakter niedokończonej budowy. Skaliste tunele, betonowe konstrukcje i ogromne hale pokazują rozmach projektu „Riese”, ale najważniejszym kontekstem pozostaje historia ludzi, których zmuszono do jego realizacji.