Zamek Stary Książ

Zamek Stary Książ - romantyczne ruiny nad doliną Pełcznicy

Zamek Stary Książ to malownicze ruiny położone na skalistym wzniesieniu w Książańskim Parku Krajobrazowym, po przeciwnej stronie doliny Pełcznicy niż monumentalny Zamek Książ. Otaczają je lasy, strome zbocza, wąwozy i znakowane trasy spacerowe.

Nazwa może być myląca. Dzisiejszy Stary Książ nie jest wyłącznie pozostałością średniowiecznej warowni. Większość widocznych murów powstała pod koniec XVIII wieku jako romantyczny zamek celowo stylizowany na gotycką ruinę. Budowlę wzniesiono jednak w miejscu wcześniejszego założenia obronnego.

Średniowieczne początki

Pierwszy zamek w tym miejscu powstał prawdopodobnie pod koniec XIII lub na początku XIV wieku. Jego budowę wiąże się z księciem świdnicko-jaworskim Bolkiem I Surowym, choć nie wszystkie szczegóły historii warowni zostały wyjaśnione.

Zamek mógł kontrolować dolinę Pełcznicy i pobliskie drogi. Skaliste wzgórze oraz strome zbocza zapewniały naturalną ochronę.

Z czasem średniowieczne założenie utraciło znaczenie i popadło w ruinę. Fragmenty dawnych murów i fundamentów wykorzystano później podczas tworzenia romantycznego Starego Książa.

Romantyczna ruina Hochbergów

W latach 1794-1797 Hans Heinrich VI von Hochberg polecił przekształcić miejsce w efektowną ruinę zgodną z modą panującą w europejskich parkach krajobrazowych.

Projekt przygotował Wilhelm Christian Tischbein.

Budowla od początku miała wyglądać jak stary, częściowo zniszczony zamek. Gotyckie łuki zestawiono z portalami, wieżami, galeriami i murami wznoszącymi się bezpośrednio na skalistym podłożu. Wykorzystano również starsze relikty oraz kamienne detale pochodzące z innych budowli.

Zamek dla gości Hochbergów

Stary Książ nie był tylko dekoracją parku.

W jego wnętrzach znajdowały się między innymi sale reprezentacyjne, arsenał, galeria obrazów, pokoje gościnne, kuchnia i restauracja. Organizowano tu przyjęcia, zabawy kostiumowe i widowiska stylizowane na średniowieczne turnieje.

Przy zamku powstał specjalny plac turniejowy z miejscami dla publiczności. W 1800 roku jedno z widowisk zorganizowano na cześć króla Prus Fryderyka Wilhelma III i królowej Luizy.

Wśród gości przebywających wówczas w okolicy znajdował się również John Quincy Adams, późniejszy prezydent Stanów Zjednoczonych.

Dawna atrakcja turystyczna

W XIX wieku Stary Książ stał się popularnym celem wycieczek.

Był częścią rozległego romantycznego założenia krajobrazowego Hochbergów. Ścieżki prowadziły przez lasy, wąwozy i dolinę Pełcznicy, odsłaniając kolejne widoki na główny Zamek Książ.

W samym Starym Książu działały między innymi restauracja i niewielka ekspozycja, a obiekt służył także jako miejsce wypoczynku.

Zniszczenie w 1945 roku

Stary Książ przetrwał II wojnę światową jako zagospodarowana budowla.

W maju 1945 roku został zniszczony przez pożar. Ogień strawił dachy, drewniane stropy i wyposażenie.

Romantyczna ruina zaprojektowana pod koniec XVIII wieku stała się wówczas prawdziwą ruiną. Po wojnie obiektu nie odbudowano, a zachowane mury stopniowo niszczały.

Co warto zobaczyć?

Do naszych czasów zachowały się przede wszystkim:

• fragmenty murów głównego budynku,
• relikty kaplicy,
• pozostałości wieży,
• ostrołukowe otwory okienne,
• dekoracyjne portale,
• fragmenty dziedzińca,
• pozostałości placu turniejowego,
• mury posadowione bezpośrednio na skale.

Ruiny nie dorównują wielkością głównemu Zamkowi Książ, ale ich układ pozostaje częściowo czytelny.

Największym atutem jest położenie nad głęboką, zalesioną doliną Pełcznicy. Stary Książ najlepiej traktować jako część pieszej wycieczki przez Książański Park Krajobrazowy.

Ścieżka Hochbergów

Jedną z najciekawszych tras prowadzących w okolice ruin jest Ścieżka Hochbergów biegnąca przez dolinę Pełcznicy.

Trasa prowadzi leśnymi ścieżkami, schodami, mostkami i kładkami, miejscami u podnóża stromych skalistych zboczy.

Stan infrastruktury może zmieniać się po ulewach, wichurach i pracach leśnych, dlatego przed wyruszeniem warto sprawdzić aktualne komunikaty dotyczące szlaków.

Pętla łącząca okolice Zamku Książ, dolinę Pełcznicy i Stary Książ może zająć około 2-3 godzin, zależnie od wybranego wariantu i tempa marszu.

Widoki na Zamek Książ

Na trasach pomiędzy Starym Książem a główną rezydencją Hochbergów znajdują się miejsca, z których można oglądać Zamek Książ ponad zalesioną doliną.

To jeden z najbardziej charakterystycznych widoków w tej części Książańskiego Parku Krajobrazowego, szczególnie efektowny jesienią.

Stary Książ z dziećmi

Ruiny mogą zainteresować dzieci lubiące zamki, leśne wyprawy i historie o dawnych turniejach.

Trzeba jednak pamiętać, że nie jest to zabezpieczona trasa muzealna. Występują nierówne kamienne nawierzchnie, korzenie, stopnie, strome zbocza oraz fragmenty ruin.

Młodsze dzieci powinny pozostawać pod stałą opieką dorosłych. Na dłuższej trasie lepszym rozwiązaniem niż wózek będzie nosidło turystyczne.

Informacje praktyczne

Charakter obiektu. Stary Książ jest niezagospodarowaną ruiną zwiedzaną samodzielnie. Nie ma tu kasy, muzeum ani stałego punktu informacji.

Wstęp. Wejście na teren ruin jest bezpłatne i nie wymaga biletu do Zamku Książ.

Czas. Na obejrzenie samych ruin wystarczy około 20-30 minut. Wraz z dojściem i spacerem po okolicy warto przeznaczyć co najmniej 1,5-2 godziny.

Obuwie. Zalecane są pełne buty z dobrą przyczepnością. Po deszczu leśne ścieżki mogą być śliskie.

Bezpieczeństwo. Nie należy wspinać się na mury ani zbliżać do niezabezpieczonych krawędzi. Najlepiej odwiedzać obiekt za dnia.

Dostępność. Ruiny i prowadzące do nich leśne trasy nie są przystosowane do potrzeb osób poruszających się na wózkach.

Atrakcje w pobliżu

Najważniejszą atrakcją jest oczywiście Zamek Książ z zabytkowymi wnętrzami, tarasami i trasą podziemną.

W pobliżu znajdują się również Palmiarnia w Wałbrzychu, Mauzoleum Hochbergów oraz zabytkowy Cis Bolko.

Miłośnicy ruin mogą odwiedzić także Zamek Cisy, położony w dolinie Czyżynki.

Dlaczego warto odwiedzić Stary Książ?

Stary Książ łączy relikty średniowiecznego założenia z XVIII-wieczną romantyczną wizją dawnej warowni. Jego ruinalny wygląd został pierwotnie celowo zaprojektowany jako malownicza sceneria dla gości Hochbergów.

Dziś największą wartością miejsca jest połączenie historii, architektury i krajobrazu. Ruiny można odwiedzić podczas krótkiego spaceru albo włączyć do dłuższej wycieczki przez dolinę Pełcznicy.

To bardzo dobre uzupełnienie wizyty w głównym Zamku Książ, szczególnie dla osób lubiących mniej oczywiste zabytki i piesze trasy w leśnym otoczeniu.